Áramótapistill Hjalta Þórs Vignissonar bæjarstjóra
„Sérhver áramót eru líkt og ofurlítill depill á æviferlinum“ skrifar Þorleifur Jónsson frá Hólum í ævisögu sinni. Þau gefa okkur samt ætíð tækifæri að líta um öxl, gera upp liðna tíð og meta hvernig best er að halda áfram. Um reikningsskil milli 19. og 20. aldarinnar sagði Þorleifur í sömu bók: „Brotsjóar höfðu öðru hvoru gengið yfir þjóðarskútuna. Hún hafði legið undir stóráföllum...Gamla öldin skilaði hinni nýju engum verulegum auði til handa en ég hygg þó, að margar liðnar aldir hafi ekki skilað hinni nýju, sem við tók, jafnmiklum vonum, jafndjörfum hugsjónum um bættan þjóðarhag sem 19. öldin arfleiddi þá tuttugustu að. Framfaraandinn var vaknaður.“
Þessi orð leita á hugann nú þegar erfið ár í sögu þjóðarininar eru að baki. Þó að enn eigi margt eftir að gera upp er samt mikilvægt að horfa einbeitt til framtíðar, með þau gildi að leiðarljósi sem Þorleifur skrifar um varðandi reikningsskil aldanna. Ef rýnt er í stöðuna á heimaslóð þá einkenndist árið 2012 öðru fremur af spræku atvinnulífi. Fjárhagur sveitarfélagsins er traustur. Í samfélaginu er líka inngróinn framfaraandi. Í öllu þessu felast tækifæri nú þegar erfið ár í kjölfar efnahagshrunsins eru að baki.
Sprækt atvinnulíf en lítill heimamarkaður
Veiðar, vinnsla og sala á fiski verða áfram um langa framtíð hornsteinn velmegunar í samfélaginu. Gengið var gott á yfirstandandi ári en vaxandi samkeppni við aðrar þjóðir og erfiðleikar í mikilvægum markaðslöndum eru áskoranir sem greinin þarf nú að takast á við. Til hliðar við sjávarútveginn er að vaxa upp sífellt öflugri ferðaþjónusta þar sem finna má nokkur dæmi um fyrirtæki sem eru í mikilli starfsemi yfir háveturinn. Styrkur ferðaþjónustunnar birtist jafnframt í miklum fjárfestingum hjá fyrirtækjum í greininni, jafnt í þéttbýli sem dreifbýli. Samskipti sveitarfélagsins við bændur einkennast í sífellt meira mæli af vilja til að sækja fram með nýjungar og skapa sterkari grunn undir landbúnað í sveitarfélaginu öllu. Iðnaðarmenn og verktakar hafa haft talsvert að gera. Afar ánægjulegt er upplifa að fleiri íbúðarhús eru nú í byggingu í sveitarfélaginu en lengi hefur sést.
Helst eru það þjónustufyrirtæki og verslanir sem standa of veikt. Hár rekstrarkostnaður og lítill heimamarkaður ógnar tilvist margra þeirra. Reglur um útleigu á húsnæði sveitarfélagsins og innkaup á vörum og þjónustu voru settar fyrir nokkrum árum. Frá því í haust hefur staðið yfir endurskoðun á þessum reglum og kannað hvort ástæða sé til að skýra þær og þrengja með það að markmiðið að stuðla betur að uppbyggingu samkeppnismarkaðar í heimabyggð. Við íbúar þurfum líka að hafa hugfast að með því að versla í heimabyggð tryggjum við með betri hætti framboð á þjónustu. Við komum örugglega flest til þess að sakna þess ef fyrirtæki þurfa að hætta starfsemi.
Grynnslin hættuleg og hamla þróun
Sveitarfélagið hefur beitt sér fyrir því að gerð verði ítarleg rannsókn á Grynnslunum fyrir utan Ós. Í sumar var gerð umfangsmikil mæling á sjávarbotningum innan og utan fjarðar, sú stærsta hingað til. Gögnin varpa nýju ljósi hið flókna samspil náttúruaflanna á Grynnslunum. Þrátt fyrir meiri vitneskju þá er ekki endilega lausn í sjónmáli. Vonir stóðu til að hægt yrði að kynna áfangaskýrslu um rannsóknirnar nú fyrir jól en það dregst fram á nýtt ár. Grynnslin eru hættuleg og jafnframt flöskuháls í þróun útgerðar. Því er brýnt að kanna allar leiðir til þess að bæta ástandið.
Skaftafell og Jökulsárlón
Í síðasta áramótapistli var frá því greint að unnið væri að skipulagi á þremur áningarstöðum og í framhaldi yrði hafin uppbyggingu á grunni þeirrar vinnu. Þetta voru Skaftafell, Jökulsárlón og svæðið við Heppu. Nýtt skipulag hefur verið staðfest fyrir Skaftafell og Heppu en erfiðara hefur verið að landa skipulagi á Jökulsárlóni. Eftir síðustu hindranir á þeirri leið sem fólst í hugleiðingum Vegagerðarinnar um framtíð Hringvegarins á ekkert að standa lengur í vegi fyrir að nýtt deiliskipulag verði samþykkt fyrir Jökulsárlón. Það verður auglýst í byrjun árs og í framhaldi – ef eining næst meðal landeigenda – verður hægt að hefja uppbyggingu sem þjónar þörfum þeirra fjölmörgu gesta sem koma að lóninu.
Skaftafell og Jökulsárlón eru með mikilvægustu ferðamannstöðum landsins. Með nýju skipulagi er gert ráð fyrir talsvert umfangsmeiri mannvirkjum en eru nú á þessum stöðum. Með auknum fjölda ferðamanna þarf að fjölga áningarstöðum í sveitarfélaginu. Með því skjótum við frekari stoðum undir þróun ferðaþjónustu í sveitarfélaginu öllu. Heinaberg, Hjallanes, Hoffell og Lónsöræfi eru á góðri leið. Með frekari uppbyggingu á vegum Vatnajökulsþjóðgarðs og landeigenda, ásamt markvissri kynningu munu þessir staðir toga til sín sífellt fleiri ferðamenn. Allir ofangreindir staðir hafa það sameiginlegt að draga fram sérstöðu svæðisins, stórbrotið fjallendi sem aðgengilegt er allt árið. Það er sérstaðan sem skapar sóknarfæri.
Gamlabúð komin heim
Á Heppu svæðinu var hafist handa í samræmi við nýtt skipulagið. Gamlabúð var flutt aftur að höfninni. Þar mun Vatnajökulsþjóðgarður setja upp upplýsingamiðstöð og sýningu um samspil manns og náttúru, fugla og fræðslu um jökla, jarðfræði og loftslagsbreytingar. Þjóðgarðurinn leigir húsið til 10 ára, greiðir árlega um fjórar miljónir í leigu og sér um daglegan rekstur þess. Í kjallara Gömlubúðar verður aðstaða fyrir starfsmenn Vatnajökulsþjóðgarðs. Með þessu vinnst margt: aukin festa fæst í miðlun upplýsinga til ferðamanna sem er einkar mikilvægt í ljósi vaxandi umferðar yfir vetrarmánuðina, sveitarfélagið lækkar rekstrarkostnað sinn verulega og getur þá einbeitt sér að frekari uppbyggingu í safnamálum og atvinnulífi í staðinn.
Frá því að Jöklasýning opnaði eftir endurbætur 2005 hafa nýjar sýningar og söfn litið dagsins ljós, Þórbergssetur, Huldusteinn og Listasafn Svavars Guðnasonar. Auk þess hefur margskonar önnur afþreying verið sett á laggirnar í sveitarfélaginu, til dæmis fjórhjólaferðir og húsdýragarður. Gamlabúð þurfti á gagngerum endurbótum að halda ef húsið á að þjóna því hlutverki að vera einn af meginviðkomustöðum ferðamanna á svæðinu. Það var ekki hæft til að hýsa heilsársstarfsemi, meðal annars vegna lélegrar einangrunar. Undanfarin tvö ár komu rétt ríflega 1000 manns á sýninguna í Gömlubúð en til samanburðar voru gestirnir yfir 4000 talsins fyrir tíu árum síðan. Ný staðsetning, endurbætur á húsinu og ný sýning munu efalítið koma þessu merka húsi og sögu þess á nýjan stall. Það er líka mikilvægt að halda til haga að sveitarfélagið greiddi árlega háar upphæðir með rekstri Jöklasýningar auk þess sem sífellt erfiðara var að reka sýninguna undir sama þaki og skólastarfsemi, sérstaklega í ljósi lengri ferðamannatíma.
Sérstaða byggðar í Austur-Skaftafellssýslu fólst í því að hér tókst manninum að lifa af við erfið skilyrði í meira en 1000 ár, með Atlantshafið á aðra höndina og Vatnajökul á hina. Þá sögu þurfum við að segja og verður nýrri sýningu í Gömlubúð meðal annars ætlað það hlutverk. Sveitarfélagið hefur lagt umtalsverða fjármuni í safnamál á undanförnum árum, með kaupum á þjónustuhúsi, flutningi á Gömlubúð og stofnun Listasafns. Uppbygging í safnamálum lýkur ekki þar. Horft verður til samvinnu við einstaklinga og fyrirtæki með sérstökum samningum sem munu halda bæði vatni og vindum gagnvart lögum og reglum. Að fyrirmynd slíkra samninga hefur verið unnið í haust og er því verki nærri lokið. Jafnframt verður áfram haldið að þróa sýningu um Höfn á Heppusvæðinu sem sjá mátti vísi að síðast liðið sumar.
Framkvæmdir á Heppunni sem ráðist var í síðast liðið sumar hafa nýst ágætlega þegar upp er staðið. Til dæmis reyndust söluhjallarnir mikilvægir við framkvæmd Meistaramóts FRÍ sem haldið var á Sindravöllum í ágúst. Jafnframt var hjöllunum komið fyrir við ráðhúsið á aðventunni þar sem jólamarkaðurinn var haldinn. Þá koma þeir að góðum notum við framkvæmd landsmótsins sem haldið verður í sumar. Fegrun svæðisins við Heppu og Hafnarvík með gróðursetningu, málun húsa og gatna lífgaði upp á svæðið.
Til að standa sterkt sem samfélag þarf sífellt að aðlagast nýjum veruleika um leið og áhrif er haft á þróunina með nýsköpun í störfum okkar og bættri ásýnd til sveita og bæjar. Allt er breytingum háð. Við þurfum að hafa kjark til að breyta og prófa nýja hluti til að ná að vaxa og dafna sem samfélag – og þannig vera í forystusveit. Stundum gerast mistök en fyrir þau er iðulega hægt að bæta, sé góður hugur að baki gerðum okkar. En um leið og við missum kjarkinn erum við dæmd til að staðna og dragast aftur úr.
Betri fjarskipti og nýsköpun í landbúnaði
Íbúar í sveitum búa víða við verra fjarskiptasamband en í þéttbýli. Við því verður að bregðast og hefur sveitarfélagið lagt 30 m.kr. til hliðar til að bæta úr. Stefnt er að því að framkvæmdum verði lokið fyrir vorið.
Fyrir um ári gerði sveitarfélagið samning við bændur um tilraunir með ræktun olíufræja sem lukkaðist víða ágætlega. Veðráttan var ekki til þess að auðvelda störfin og víða brunnu tún. Þá er líka hægt að fullyrða að búið sé að prófa ræktun við erfiðar aðstæður. Áhugavert væri að útvíkka samstarf bænda og sveitarfélagsins og horfa til landbúnaðar í heild sinni í stað þess að afmarka það við tilraunarækt á olíufræjum. Til að efla landbúnað þarf einnig að hlúa að félagsstarfi bænda og auka samheldni í þeirra röðum, fjölga möguleikum til menntunar, efla rannsóknir og berjast fyrir betra rekstrarumhverfi eins og lækkun orkukostnaðar. Á þessum grunni má vinna að nýsköpun í landbúnaði. Matarsmiðja Matís hefur reynst mikilvæg og full ástæða til að kanna hvort efla megi starfsemina enn frekar í samvinnu sveitarfélagsins, Matís og fyrirtækja á staðnum. Viðræður um slíkt munu hefjast strax á nýju ári.
Hátt framkvæmdastig
Sveitarfélagið mun fjárfesta fyrir um 400 m.kr., á nýju ári þar af ríflega 100 m.kr. í gatnagerð og gangstíga. Vitað er um stór verkefni á vegum annarra aðila sem eru í burðarliðnum. Sveitarfélagið hefur endurbætt skólahúsnæði, byggt upp aðstöðu fyrir íþróttir og farið í verulegar endurbætur á fasteignum þess. Á árinu 2013 lýkur endurbótum á Heppuskóla og byggt verður við Krakkakot. Undirbúningur er hafin að lokaáfanga í endurbótum á Sindrabæ. Þegar þessu lýkur mun skólastarf búa við mjög ákjósanlegar aðstæður. Æskulýðs- og íþróttastarf verður í forgrunni áfram. Nýja knatthúsið, Báran, sem Skinney Þinganes lét reisa og gaf af rausnarskap er nýjasta trompið. Undirbúningur er hafin að frekari uppbyggingu á íþróttasvæðinu en hún mun í fyrsta lagi hefjast árið 2014 fyrir utan nauðsynlegar úrbætur og viðbætur fyrir Unglingalandsmót UMFÍ sem haldið verður á næsta ári.
Aðstaða fyrir frumkvöðla í list- og verkgreinum
Sveitarfélagið seldi húsnæði félagsmiðstöðvarinnar til kaþólska safnaðarins á Höfn. Starfsemi fluttist í gamla Vöruhúss KAS. Þar er stefnt er að frekari uppbyggingu list- og verkgreina með aukið námsframboð á grunn- og framhaldsskólastigi að leiðarljósi sem og að byggja upp aðstöðu fyrir áhugafólk um list og hönnun. Við höfum þegar séð öfluga einstaklinga hasla sér völl á þessum vettvangi. Fjölgun ferðamanna og markviss stuðningur við vöruþróun og markaðssetningu gæti eflt uppbyggingu þessa nýjasta sprota í atvinnulífinu enn frekar.
Heitt eða kalt svæði?
Orkukostnaður heimila og fyrirtækja hefur hækkað mikið. Sveitarfélagið Hornafjörður hefur í samvinnu við önnur sveitarfélög á köldum svæðum beitt sér fyrir breytingum sem stuðla að jöfnun orkukostnaðar. Unnið er að borun vinnsluhola í Hoffelli sem gefa vonir um að Höfn og stór hluti af Nesjasveit geti í náinni framtíð nýtt heitt vatn til húshitunar. Stefnt er að því að kanna enn frekari kosti til orkuvinnslu í héraðinu, heimilum og fyrirtækjum til hagsbóta. Í vor verður ráðstefna um þau mál.
Rannsóknir og nýsköpun
Nýheimar fögnuðu 10 ára afmæli sínu í haust. Á undanförnum árum hafa stofnanir og starfsfólk sem þar starfa lagt lóð á vogaskálar í að auka þekkingu á ferðaþjónustu, stuðla að vöruþróun og markaðsetningu í greininni, ýta undir fullvinnslu matvæla og sölu beint frá býli og aukið námsframboð fyrir íbúa svo dæmi séu tekin. Af tilefni afmælisins var sett af stað vinna í samvinnu við tvö ráðuneyti um stefnu til næstu 10 ára. Sveitarfélagið hafði frumkvæði að stofnun Náttúrustofu Suðausturlands sem tekur til starfa á nýju ári. Stofnun Náttúrustofu mun auka kraft í rannsóknum og vöktun á náttúrufari svæðisins. Þá barðist sveitarfélagið jafnframt fyrir því að starfstöð Atvinnuþróunarfélags Suðurlands og Samtaka sunnlenskra Sveitarfélaga yrði sett á laggirnar á Hornafirði. Það tókst og verður starfsmaður ráðinn nú strax í janúar til að sinna því starfi. Auk þess liggur fyrir að sveitarfélagið eykur stuðning sinn við vöruþróun og markaðssetningu í ferðaþjónustu ásamt því að efla Nýheima og tengja starfið þar betur við íbúa og fyrirtæki í samfélaginu.
Velferð og öryggi
Á síðasta ári jók sveitarfélagið starf sitt í málefnun nýrra íbúa til muna. Bakgrunnur íbúa verður sífellt fjölbreyttari. Mikilvægt að unnið sé markvisst í að efla tengsl allra íbúa og auðvelda þeim sem hafa annað móðurmál en íslensku að takast á við daglegt líf. Frásagnir íbúa af erlendu bergi brotnu, sem við gátum lesið um í staðarmiðlum fyrir jólin, sýna að rætur íbúa liggja um allan heim. Jafnframt var ákveðið að auka starf í upplýsingamálum hjá sveitarfélaginu og styrkja ýmsa þætti í stjórnsýslu þess. Meðal annars verður unnið að innleiðingu á rafrænni stjórnsýslu og þannig dregið úr pappírsnotkun og störfin gerð sýnilegri. Bæjarstjórn samþykkti nýja stefnu í æskulýðs- og íþróttamálum þar sem áherslan verður að bæta starf sveitarfélagsins og félagasamtaka. Í nýrri stefnu er ekki talið nauðsynlegt að einblína á uppbyggingu mannvirkja eins og fyrri stefna gerði. Það segir allt sem segja þarf um þá breytingu sem orðið hefur á aðstöðu til íþróttaiðkunar í héraðinu á fáum árum. Unnið hefur verið að gerð nýs samnings um rekstur HSSA og hafin undirbúningsvinna að byggingu nýs hjúkrunarheimilis. Á nýju ári verður kapp lagt á að tryggja stuðning ráðuneytis og þingmanna við byggingu nýs heimilis. Jafnframt verður unnið að því að tryggja framgang nýsamþykktrar stefnu HSSA.
Góð staða með erfið ár að baki
Nýtt ár færir okkur nýjar áskoranir. Af æðruleysi og með kjark í farteskinu munum við takast á við þær og gera okkar besta til að styrkja samfélagið. Áfram verður haldið í uppbyggingu á sterku starfi í stofnunum sveitarfélagsins, áfram verður unnið að endurbótum á húsnæði í eigu þess, ráðist í viðgerðir á götum, veitum og gangstéttum en ekki síst haldið áfram að reyna skapa skilyrði til frekari vaxtar atvinnulífs og eflingu samfélags.
Með þessu orðum þakka ég íbúum sveitarfélagsins samfylgdina á liðnu ári og óska öllum gæfuríks nýs árs.
Hjalti Þór Vignisson
bæjarstjóri Hornafjarðar
Skrifa athugasemd