90 ára afmæli fullveldisins minnst í Grunnskólanum
Að venju var haldið upp á fullveldisdaginn í Grunnskólanum. Unglingarnir tóku forskot á sæluna og voru með fullveldisfagnað á föstudagskvöldið þar sem hljómsveitin Rottweiler kom og lék fyrir dansi með þeim. Á yngri stigunum hittust nemendur og sungu saman og á miðstiginu var 6. Ó auk þess með sýningu og sagði okkur svoldið frá fullveldinu og öðru markverðu sem gerðist árið 1918 þegar Ísland hlaut fullveldi. Hér á eftir kemur textinn sem 6. Ó flutti í tilefni dagsins. Hann er okkur öllum góð lesning og minnir okkur á hve harða baráttu Íslendingar hafa oft þurft að heyja, til að komast af.
Fyrir 90 árum, 1. desember árið 1918 fengum við fullveldi frá Dönum og möguleika til að lýsa yfir sjálfstæði þjóðarinnar 25 árum seinna. Við fullveldið 1918 urðum við Íslendingar í raun sjálfstæðir að flestu leyti nema því að við höfðum enn þá sama konung og Danir. Það var svo árið 1944 að við hlutum endanlegt sjálfstæði og okkar eiginn forseta.
Eins og þið vitið flest þá fann Ingólfur Arnarson Ísland árið 874 og fyrstu árin eftir landnám vorum við alveg sjálfstæð þjóð. En árið 1262 gengum við Noregskonungi á hönd eftir að stríð hafði geysað hér á Íslandi í mörg ár. Það stríð hefur verið kennt við Sturlungaöldina en um hana hafa krakkarnir í 6. bekk verið að læra.
Fullveldið árið 1918 var því langþráð eftir margra alda erlenda stjórn eða samtals 654 ár. Og í dag erum við hér samankomin til að halda upp á fullveldi þjóðarinnar sem við fengum 1. des 1918 og syngja saman nokkur lög.
En það var margt fleira sem gerðist árið 1918 og sumt miður skemmtilegt. Árið hófst með gífulegum frosthörkum, jafnvel meiri en elstu menn mundu. Flesta daga janúarmánaðar var yfir 20 stiga frost í Reykjavík og 33 stiga frost á Akureyri svo dögum skipti.
Flestir firðir voru ísilagðir og einnig lagðist hafís að landi. Með honum komu ísbirnir sem vöktu skelfingu meðal fólks. A.m.k. sjö ísbirnir voru drepnir og sá sem næst komst okkur var í Mjóafirðinum sem er nálægt Neskaupsstað
Sögur voru sagðar um afrek veiðimannanna og gengu þær á milli manna og krakkarnir léku veiðimenn og ísbirni í leikjum sínum.
Eins og þið flest vitið þá bíðum við eftir því að Katla fari að gjósa. Við það lokast vegurinn til Reykjavíkur væntanlega. Síðast gaus Katla árið 1918 og var það 13. gosið í henni sem sögur fara af.
Litlu mátti muna að alvarleg slys yrðu á mönnum í þessu gosi og í jökulhlaupinu sem fylgdi því en það steyptist á augabraði yfir byggðir og þjóðvegi. Leitarmenn og réttamenn úr Álftaveri voru á leið flóðsins þennan dag og urðu þeir að forða sér undan flóðinu og áttu við það fótum sínum fjör að launa.
Daginn áður höfðu þeir verið að smala uppi undir Mýrdalsjökli og hefði engum þeirra orðið undankomu auðið, hefði gosið byrjað þá.
Heimilisfólkið á Söndum slapp með naumindum undan flóðinu.
Einn maður úr Skaftártungu slapp yfir Hólmsárbrú rétt um það bil sem flóðið sópaði henni burtu og svona mætti lengi telja.
Gosið í í Kötlu stóð frá 12. október til 4. nóvember. Eins og við sögðum áðan þá bíðum við nú eftir því að Kötlugos hefjist en vonandi verður þó langt í það.
En það er fleira eftirminnilegt við árið 1918. Nóvember og desembermánuður þetta ár var einn hörmulegast tími sem yfir Íslendinga hefur gengið. Þá geysaði inflúensufarsótt sem lagði meirihluta fólks í rúmið og dró marga til dauða. Þessi farsótt var kölluð ?spánska veikin? því hún kom frá Spáni.
Svo margir veiktust að loka varð flestum búðum svo dögum og vikum skipti, skólum var breytt í sjúkrahús og ástandið var í fáum orðum skelfilegt. Sum börn höfðu misst bæði föður og móður og áttu engan að. Á einu heimili voru sjö systkin hjá fársjúkri móður og enginn til að hugsa um þau.
Í veikindunum var ekki hægt að róa til fiskjar eða fá mat í búðir og því varð Reykjavík næstum matarlaus. Togari var því fenginn til að fara á veiðar og þegar hann kom í land var aflanum ekið út á meðal fólks svo það fengi einhvern mat.
Í skugga þessarar veikinda héldu Íslendingar upp á fyrsta fullveldisdaginn og það voru ekki mikil hátíðarhöld. Flestir höfðu misst einhvern nákominn sér og fáni því víða dreginn í hálfa stöng.
Spánska veikin komst aldrei austur í Skaftafellssýslur. Það var ekki búið að brúa neitt af stórfljótunum á söndunum hér fyrir vestan árið 1918 og því sluppum við betur en flestir aðrir og e.t.v. hélt fólk hér því meira upp á 1. des en margir aðrir.
En eins og þið sjáið þá er árið 1918 eftirminnilegt fyrir margra hluta sakir, bæði góðra og slæmra. Í dag tölum við um kreppu á Íslandi en eins og þið hafið heyrt þá voru miklu meiri erfiðleika á Íslandi árið 1918 en eru nokkurntíman núna. Þrátt fyrir það glöddust Íslensdingar yfir fullveldinu og við gleðjumst yfir því enn í dag.
