Nýju jólanærfötin lentu ofan í klósettinu
Jólagestur okkar 14. desember er Grétar Már Þorkelsson
Þegar ég hugsa til jólahaldsins á mínum bernskuárum þá detta mér fyrst í hug hefðir. Líkt og hjá öðrum fjölskyldum voru ákveðnar hefðir í hávegum hafðar fyrir og um jólin og það er kannski þess vegna sem maður hugsar hlýlega til jólanna frá sínum uppvaxtarárum. Ég hef verið að lesa frásagnir þeirra sem hafa verið jólagestir á þessum vefmiðli og haft gaman af og þá hef ég einnig verið að bera saman þessar frásagnir við jólahald á mínum uppvaxtarárum. Eftir þennan lestur hef ég komist að því að ég tilheyri ungu kynslóðinni því ég man t.d. ekki eftir því að það hafi verið vandamál með að fá ávexti á hvaða tíma ársins sem var þó svo að skamturinn hafi verið aukinn á jólunum og eplin jafnvel sett í skál inn í stofu. En óneitanlega tengir maður alltaf mandarínur við jólin og var mikið borðað af þeim á mínu heimili, eplin voru aðeins táknrænn hlutur á stofuborðinu því ég man ekki til þessa að þau gerðu annað en að skemmast þar.
En þá af hinu eiginlega jólahaldi á Ásaveginum í Vestmannaeyjum en þar ólst ég upp fyrstu 9 árin. Það sem mér er minnisstæðast eru rólegheit og notalegar stundir á aðventunni og yfir hátíðarnar. Þetta var á þeim tíma sem að heimilisfaðirinn gat séð fyrir fjölskyldunni með sínum tekjum, mamma var heimavinnandi sem var dásamlegt að mínu mati. Á aðventunni bakaði mamma ósköpin öll af smákökum og tertum, ekkert stress eða kapphlaup við tímann. Pabbi var á sjó en var svo í landi yfir alla hátíðina og tíðkaðist það úti í Eyjum meðal sjómanna. Pabbi var yfirleitt kominn heim um tuttugasta desember og hengdi hann þá upp jólaseríurnar með minni aðstoð. Jólaseríur voru að verða algengar en þó aðallega inniseríur. Kannski var meira um þær á heimilum sjómanna því ég man eftir því að pabbi var í siglingum til Englands og Belgíu og kom hann stundum með jólaskraut og inniseríur úr þeim túrum og voru seríur í öllum herbergisgluggum.
Á þorláksmessu var jólatréð, sem var gervitré frá Englandi, tekið upp úr kassanum og skreytt með tilheyrandi glingri. Þetta var eingöngu verk sem ég og pabbi sáum um. Mamma og systir mín voru í öðrum innanhússkreytingum. Jólaskrautið fór alltaf upp á Þorláksmessu, aldrei fyrr. Eftir þetta var farið með jólagjafir og jólakort til vina og ættingja og það sáum við systkinin um með pabba. Þessar ferðir tóku um 2 - 3 klukkutíma þó svo að það hafi ekki tekið langann tíma að fara hringinn í kringum eyjuna, en það var stoppað í flestum húsum sem við áttum erindi í með tilheyrandi gosþambi og smákökuáti. Síðan var komið heim um kvöldið. Þá var mamma búinn að elda jólahangikjötið sem var borðað á jóladag. Ég man alltaf eftir því hversu erfitt var að sofna á Þorláksmessukvöld. Á aðfangadagsmorgun var lagst fyrir framan sjónvarpið því þá voru sýndar teiknimyndir fram undir hádegi! (ég er af ungu kynslóðinni).
Síðan var tekið loka sjæn yfir húsið og allir baðaðir og greiddir. Alltaf fékk maður ný nærföt fyrir jólin sem var gríðarlegt möst hjá mömmu og ég man einu sinni að mamma bað mig um að fara með nærfötin hennar systur minnar inn á baðherbergi þar sem hún var að baða sig, þá 4 ára gömul. Ég gerði það fór inn í herbergið hennar og sótti nærfötin, hljóp svo inn á klósett og ætlaði að henda þeim ofan á klósettlokið sem til allrar óhamingju var ekki lokað svo að nýju jólanærfötin lentu ofan í klósettinu. Það lá við að mamma myndi fresta jólunum slíkur var harmurinn og þá ekki síst hjá systur minni. Þetta var í alla staði mér að kenna því að ég hafði sjálfur verið á klóinu og ekki lokað þegar ég var búinn. En jólin komu nú samt þó svo að systir mín væri í gömlum nærfötum. En aftur að hefðinni. Þegar allir voru komnir úr baði og sumir í nýjum nærfötum fóru menn í sitt fínasta púss, mamma hafði það fyrir vana að sauma föt á okkur systkinin fyrir jólin. Systir mín fékk kjól en ég diskóbúning eða það finnst mér þegar ég horfi á gamlar myndir frá jólunum. Síðan var myndataka fyrir framan jólatréð og pabbi hafði þann einstaka hæfileika að stilla okkur þannig upp að toppurinn á jólatrénu bar alltaf rétt yfir hvirfilinn á mér og síðar á systur minni þegar hún stækkaði. Þetta gerði það að verkum að maður var alltaf eins og geimvera á öllum jólamyndum og segja má að hafi verið orðin ein af þessum hefðum á jólunum heima. Eftir myndatökuna tók við langur og erfiður tími frá 4 - 6 þá mátti ekki leika sér í herberginu því ekki mátti drasla til og það mátti ekki hlaupa um því þá gátu diskóbuxurnar rifnað svo að maður varð bara að setjast niður og bíða. Þá var spjallað saman og voru það einnig góðar stundir þá svo að maður horfði óþolinmóður á klukkuna og jólagjafirnar til skiptis.
Svo kom maturinn, alltaf var borðað kl. 6 og var þá hlustað á útvarpsmessuna á meðan við gæddum okkur á Londonlambi með tilheyrandi meðlæti. Síðan var rósin í hnappagatið eftirrétturinn. Eftirrétturinn var sítrónufrómas ættaður úr Gaulverjabæjarhreppi í Flóa nánar tiltekið frá ömmu. Mér fróðari menn segja að þessi uppskrift sé búin að vera í fjölskyldunni allt frá því að matarlímið kom fyrst til Íslands. Pabbi var þó búinn að breyta uppskriftinni frá því að hún var á borðum á hans æskujólum því þá var blönduðum ávöxtum hrært saman við frómasinn en pabbi betrumbætti hann með því að sleppa alveg öllum ávöxtum og neyta hans frekar með þeyttum rjóma og sýrópi.
Mér finnst hefðir vera sterkur þáttur í jólahaldi og ýmis lítil atriði ómissandi eins og t.d. frómasinn hennar ömmu vera ómissandi á jólum og ákváðum við hjónin að viðhalda þessum sið þegar við hófum búskap.
Ég læt fylgja hér uppskriftina af frómasnum þó svo ég reikni með því að flestir haldi sig við sínar hefðir í matargerð um jól og haldi í þær ár frá ári allavega er það svo hjá mér og minni fjölskyldu.
Sítrónufrómas á sírópsbeði ásamt rjóma.
4 egg
125 gr. sykur
125 gr. vatn
safi úr einni sítrónu
½ l. rjómi
6 blöð matarlím
Egg og sykur þeytt saman. Vatnið sett í skál og matarlímsblöðin klippt út í. Skálin sett í pott með vatni - matarlímið á að bráðna. Safanum úr sítrónunni bætt við - kælt.
Rjóminn þeyttur og honum bætt í eggjahræruna og allt hrært varlega saman. Hinu bætt útí og hrært í á meðan. Allt hrært vel saman og sett í skál. Látið standa í ísskáp í svolitla stund. Skreytt með rjóma eftir smekk.
Ég óska ykkur öllum gleðilegra jóla, árs og friðar.
Kveðja
Grétar Már Þorkelsson.
Skrifa athugasemd