Jól, snjór og rafmagnsleysi
Jólagestur okkar 7. desember er Brynjúlfur Brynjólfsson
Ég tel mig nú vera heilmikinn jólaundirbúningsmann, en eins og flestir Hornfirðingar orðið vita þá geri ég mitt besta til að Austur-Skaftfellingar og aðrir landsmenn byrji snemma að undirbúa þessa stóru hátíð með jólakortabröltinu í mér.
Ég er alin upp á Húsavík og átti þar öll mín æskujól sem ég man eftir og eftir að aldurinn færðist yfir hef ég nú bætt við nokkrum stöðum til að njóta jólanna. Fyrsta minningin mín er tengd jólasveinunum en þá hef ég verið 4-5 ára gamall og bjó á þriðju hæð og setti að sjálfsögðu skóinn út í glugga eins önnur börn, ég átti nú í smá vandræðum með að skilja hvernig þessir og oftast frekar feitu karlar gátu hoppað svona hátt til að setja eitthvað spennandi í skóinn minn. Ég ákvað að prófa einn og fór til mömmu og sagði henni að ég ætlaði að setja skóinn eins langt frá opnanlega faginu í glugganum og sjá hvort hann gæti sett í skóinn. Morguninn eftir var ekkert í skónum mínum en systir mín fékk tvöfaldan skammt, eftir þetta voru engar tilraunir gerðar með þá karlana og hef verið þeim trúr síðan.
Undirbúningurinn var yfirleitt svipaður ár eftir ár, í skólanum var ýmislegt skemmtilegt gert, skólinn skreyttur og búin til jólakort, það þótti mikill heiður að vera í þeim hópi sem bjó til jólakortakassann og enn meira gaman var að fá að skreyta töfluna en þá voru bara krítartöflur. Þegar skólinn var búinn þá byrjaði nú fjörið, sem betur fer var yfirleitt snjór og það mikill. Þá vorum við félagarnir mikið úti, á skíðum (fyrir Hornfirðinga þá eru það spýtur sem maður stendur á og rennir sér niður brekkur), á snjóþotum og svo var margt annað hægt að gera á þessum árstíma. Í mínum huga eru engin jól á laufabrauðs en mjög ungur sóttist ég í að komast til vina minni til að skera út laufabrauð en það var ekki hefð fyrir því heima hjá mér en smá saman kom ég henni á. Ég var hálf ómögulegur á aðventunni ef ég komist ekki á 2-3 staði í laufabrauð og svo hefur þessi hefð haldist til dagsins í dag að fjölskyldan sest niður fyrsta eða annan sunnudag í aðventu og sker út og steikir laufabrauð.
Á mínum uppvaxtarárum datt mér aldrei í hug að fólk borðaði hálf skemmdan mat á Þorláksmessu og hef nú ekki enn almennilega sætt mig við skötuna þrátt fyrir að fjölskyldunni hafi verið boðið í skötu síðustu 10 árin a.m.k.
Á aðfangadag fór pabbi með okkur krakkana að bera út jólakortin, en það kom fyrir að það var svo mikill snjór að ekki var hægt að keyra um bæinn og ég man sérstaklega eftir einum jólum, ég hef verið 12-13 ára gamall að það snjóaði svo mikið aðfaranótt aðfangadags að fyrst þurfti að moka sig út úr húsinu áður en hægt var að spá í framhaldið. Það var talað um við yrðum að fresta því að bera út kortin en það fannst mér jólabarninu ómögulegt og ákvað því að fara gangandi. Bæjarstarfsmönnum hafði þó tekist að ryðja aðalgötuna en fáir áttu nú heima við hana sem áttu að fá kort svo það var klofast og skriðið og velt sér þar sem hvergi var minna en meters þykkur laus snjór og víða þurfti að berjast í gegnum eða yfir skafla sem voru nokkurra metra háir. Þennan aðfangadag missti ég af hádegismatnum, barnaefninu, að skreyta jólatréð og næstum því af jólabaðinu og líklega hef ég sofnað fljótlega eftir að búið var að opna pakkana og borða ísinn. Barnaminningin segir að yfirleitt hafi nú verið mikill snjór um jól og áramót og einhverra hluta vegna þurfti rafmagnið í Laxá í Aðaldal (frá Laxárvirkjun) að klárast á aðfangadag og því þurfti að skammta það og barnaefnið gekk víst fyrir rafmagni (sjónvarpið) svo það varð stundum langur tími þar til klukkan varð sex og hátíðin gekk í garð.
Margar af þeim hefðum sem maður ólst upp með hefur maður svo yfirfært yfir á eigin fjölskyldu, Sigrún bætti svo ýmsum hefðum við og svo eru enn fleiri sem við höfum skapað sjálf. Nú þegar ég skrifa þessar minningar er verið að undirbúa laufabrauðsgerðina, við ákváðum að vera hógvær í ár og gera bara um 150 kökur og hér kemur uppskrift af ekta norðlensku laufabrauði.
25-30 kökur
500 gr. hveiti
15 gr. sykur, jafnt og 1 msk.
½ tsk. lyftiduft
örlítið salt
örlítið natron. (á hnífsodd)
3 dl. mjólk
15 gr. smjörlíki
Mjólkin er hituð í potti (snarp heit) og smjörlíkið látið bráðna í henni, þurrefnunum blandað saman og mjólkinni hellt út í og svo hnoðað í höndunum. Best er að rúlla deiginu upp í lengju og svo þarf það að vera í kæli í hálfan til einn sólarhring. Skipt í 25-30 bita og flatt út, best er að steikja kökurnar upp úr tólg.
Brynjúlfur Brynjólfsson
Skrifa athugasemd