Fundargerð menningar- og tómstundanefndar 7

7. fundur

Einnig Björg Erlingsdóttir

 Farið yfir endurskoðun á aðalskipulagi Hornafjarðar 1998-2012,

            2.6 Saga og minjar

            3.6.9 Búsetuminjar / hverfisvernd

            3.7 Íþróttir og útivist

Athugasemdir og leiðréttingar fylgja hér:

2.6                            Saga og minjar.

Fyrsti hluti fornleifaskráningar í Austur-Skaftafellssýslu, ”svæðis­skrán­ing”, hefur farið fram á vegum sveitarfélagins. Sýslusafn A-Skaftafellssýslu hefur haft umsjón með verkefninu. Seinni stig forn­leifaskráningar eru ”aðalskráning” og ”deiliskrán­ing”.

Ætla má að búið hafi verið á skipulagssvæðinu frá fyrstu dögum Íslands­byggðar. Í Landnámabók segir frá landtöku Ingólfs Arnar­sonar í Ingólfs­höfða er hann kom hér að ”óbyggðu landi”, og síðar er greint frá landnámi í sveitunum öllum sem nú eru Sveitarfélagið Horna­fjörður. Örnefni koma víðast heim og saman við þessar frá­sagnir, og einnig benda örnefni til þess að Papar hafi byggt sveit­irnar fyrir landnám Norðmanna.

Fornleifauppgröftur að Hólmi undir Selmýrar­hrygg í Nesjum bendir til að þar hafi verið býli og e.t.v. blótstaður á land­námsöld.

Nokkrar fornar minjar í sveitarfélaginu eru skráðar í þjóðminjaskrá, sbr. kafla 2.7 hér á eftir. Fleiri fornar minjar eru þekktar, kuml hefur fundist í Álaugarey, og líklega á Horni, og í Svínafelli í Nesjum hafa fornar hleðslur komið í ljós við jarð­vinnu.  Þá benda líkur til að í Þingaskálahólum á Mýrum kunni að vera fornar rústir.

Á Rauðabergi, Hnappavöllum, Hofi og í Skaftafelli eru heillegir torf­bæir, og kirkjan á Hofi er ein af ger­sem­um ís­lenskrar bygg­ing­ar­sögu. Víða eru rústir torfbæja, tóftir, tóftabrot og gamlar vegg­hleðsl­ur og garðar. Rústir bæjarins að Gröf í Öræfum sem hvarf undir gjósku­lag í eldgosinu 1362, voru rannsakaðar um miðja öld­ina en huldar aftur að því loknu. Þá hafa rústir Bæjar í Öræfum verið rannsakaðar á síðastliðnum árum en bærinn fór undir gjóskulag í gosinu 1362. Að Felli á Breiða­merk­ur­sandi eru greini­legar bæjartóftir í áhrifamiklu umhverfi. Í Smiðju­nesi, Valskógsnesi og Víðidal eru rústir torfbæja, og á Sel­dal, Enda­lausa­dal og Bæjardal eru ummerki eftir sel, sem staðið hafa fram á 20. öld.  Ennfremur eru húsarústir í Vola­seli, Krossalandi og Eski­felli.

Í Suðursveit, Mýrum, Nesjum og Lóni eru afar merkar minjar um fyrstu stein­steyptu mannvirkin í sveitum landsins, formfögur hús og bæjar­hlöð í heillandi samhljóm við landslagið.  Sem dæmi má nefna Vagn­sstaði, Suðurhús í Borgarhöfn, Uppsali, Eystribæ á Skálafelli, Holtahóla, Viðborðssel, Viðborð, Lækjar­nes, Horn, Þóris­dal og Bæ. Bæjarþyrpingar eru einkennandi fyrir búsetu á svæðinu og minjar sjáanlegar. Þá er brú sem byggð var yfir Heinabergsvötn, skömmu áður en þau féllu í farveg Kolgrímu, sérkennilegur minnisvarði úr samgöngusögu Austur-Skaftafellssýslu.

Á Papósi eru ummerki gamallar byggðar, en þar var fyrsti verslun­ar­staður í Austur-Skaftafellssýslu árin 1861-1897, en lagðist af þegar uppbygging hófst á Höfn, og verslunin fluttist þangað. Ennþá standa nokkur af elstu mannvirkjunum sem byggð voru á Höfn, mis­jafn­lega á sig komin og umhverfi þeirra breytt. Þar er skráður kafli úr byggða­sögu Hafnar sem ber að varðveita. Í Mikley, Ægissíðu og Álaugarey eru menjar um verbúðir frá fyrstu árum útgerðar frá Höfn. Við Hornafjarðarhöfn er heilleg byggð gamalla húsa, þar á meðal Mikli­garður, sem er vel varðveitt verbúð með sögulegt gildi. Við flutning Gömlubúðar á sitt gamla svæði við höfnina og endurgerð gömlu húsanna, myndast heildstætt atvinnu- og athafnasvæði.

Æski­legt er að vekja athygli á minjum sem á svæð­inu eru með merkingum og fræðslu.

3.6.9  Búsetuminjar / hverfisvernd.

Í skipulaginu er mörkuð sú stefna að vernda minjar um sögu og bú­setu, nema sannanlega beri brýna nauðsyn til annars.  Bæjarhlað, torfgarður eða tóft vekur hugsun um liðna tíð, fólkið og lífið í landinu.  Þegar um­­merkin hafa verið máð af yfirborðinu hverfur vaki minn­ingar­innar og sagan þar með.  Mikilvægt er að forðast eyðileggingu þessa manngerða umhverfis, í því er fólginn kafli úr byggða­- og atvinnusögu landsins, sem er áhugaverður komandi kynslóðum og auðlind í augum ferðamanna.  Í þessu skyni er hverfisverndar­ákvæð­um beitt á nokkrum stöðum. Staðirnir eru taldir upp í kafla 4.22.4.

Ákvæði hverfisverndarinnar eru þessi :

1.    Óheimilt er að raska eða eyða minjunum.

2.    Óheimilt er að losa spilliefni og annan úrgang við minjarnar.

3. 7                           íþróttir og útivist

Í skipulaginu er lögð áhersla á verndun menningarminja, náttúrufars og land­kosta.  Það er m.a. gert í því skyni að svæðið verði áhuga­verðara íbúum og ferð­amönnum til útivistar og ferða­laga. 

Í sveitarfélaginu eru margir áhugaverðir staðir til útivistar, og beina þarf umferð á fleiri en þá sem nú eru vinsælastir til að forðast áníðslu þeirra. Náttúruperlur á há­lendinu eða í brún þess eru jafnan viðkvæmar fyrir umferð og við mikilli aðsókn þarf að bregðast með viðbúnaði svo sem merk­ingum og hreinlætis­aðstöðu.

Umferð vélknúinna ökutækja um óbyggðir og hálendi hefur aukist á síðustu árum, og flest er nú fært á öflugum farartækjum. Standa þarf vörð um ósnortin svæði til fjalla og árétta reglur um umgengni um óbyggðir og akstur utan vega, og meðferð sorps og spilliefna.

Þjóðgarðurinn í Skaftafelli skipaði um árabil sérstakan sess í ímynd A.-Skafta­fellssýslu, og með stofnun hans var brotið blað í sögu ferðaþjónustu á svæðinu. Með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs var skrefið stigið til fulls við verndun íshettunnar. Umhverfisráðuneytið fer með yfir­stjórn þjóðgarðsins skv. reglugerð sem um hann gildir, eins og kveðið er á um í lögum um náttúruvernd.

Gönguleiðakort hafa verið gerð og unnið er að merkingum, sögutengingu og náttúrulífs kortum.

Takmarka þarf lausagöngu búsmala á viðkvæmum svæðum og einnig umferð um hálendisleiðir, þar sem hún getur valdið óútmáanlegu traðki og gróðurspjöllum.

Á Höfn hefur átt sér stað mikil uppbygging á íþróttamannvirkjum. Svæðið við Heppuskóla myndar heild, með knattspyrnuvöllum, sundlaug, hlaupabraut og öðrum íþróttatengdum mannvirkjum. Þá hefur mikil uppbygging átt sér stað á golfvellinum á Silfurnesi. Mótokrossbraut var gerð við Sílavík og reiðhöll hestamanna við Stekkhól er í byggingu. Áframhaldandi uppbygging er fyrirhuguð í sveitarfélaginu.

Áfram verður unnið að gerð göngu- og hjólreiðastíga í bæjar­landinu.  Þar er einkum áhugavert að greiða mönnum leið meðfram strönd­inni beggja vegna bæjarins og mynda þannig heilstætt útivistarsvæði, með áningastöðum og upplýsingasvæðum. Þá er mikilvægt að tengja þéttbýliskjarnana í Nesjum og á Höfn með göngu- og hjólastígum.

Farið yfir hugmyndir um samstarf á Austurlandi í menningarmálum eða Suðurlandi. Guðrún greinir frá fundi formanns menningar- og tómstundanefndar, forstöðumanni Menningarmiðstöðvar, bæjarstjóra og formanni bæjarráðs og niðurstöðum þess fundar. Áhersla lögð á að rekstrarstyrkir Menningarmiðstöðvar séu tryggðir við flutning samstarfsins í suður. Stefnt að því að fá bæði Signýju og Dórotheu, starfsmenn menningarráða Austur- og Suðurlands, til fundar við nefndina.  

Fundi slitið 17:30