Um uppbyggingu við Skaftafell – skýringar og samhengi
Mikil umræða hefur verið á samfélagsmiðlum og í fjölmiðlum um uppbyggingu gistihúsa við Skaftafell. Sú umræða er skiljanleg – við erum að tala um einstakt svæði sem margir bera sterkar tilfinningar til. Um leið er mikilvægt að umræðan byggi á réttri mynd af ferlinu, forsendunum og því sem í raun hefur verið samþykkt.
Um hvað snýst málið?
Uppbyggingin sem nú stendur yfir er á einkalandi
utan marka Vatnajökulsþjóðgarðs. Sveitarfélagið fer þar með skipulagsvald
samkvæmt skipulagslögum, líkt og annars staðar innan sveitarfélagsins.
Uppbyggingin byggir á deiliskipulagi sem var unnið og samþykkt í samræmi við
gildandi lög, með opinni kynningu, umsagnarfrestum og aðkomu lögboðinna
umsagnaraðila.
Í umræðunni hefur komið fram að verið sé að reisa 70 hús. Rétt er að árétta að byggingarheimild hefur verið veitt fyrir 13 húsum í fyrsta áfanga framkvæmda. Gert er ráð fyrir að næstu áfangar fari af stað síðar, í samræmi við skipulag og eftir atvikum ný leyfi. Uppbyggingin er því stigskipt, en ekki í fullum gangi á einu bretti.
Áform um uppbyggingu á svæðinu eiga sér nokkra sögu. Upphaflegt deiliskipulag fyrir Skaftafell III var samþykkt á árunum 2020–2022. Síðar var heimiluð sambærileg uppbygging á aðliggjandi landi, Skaftafelli IV, sem leiddi til þess að heildarfjöldi heimilaðra húsa á svæðinu varð allt að 70 – 35 á hvoru svæði. Sú ákvörðun var tekin af núverandi meirihluta og samþykkt samhljóða í bæjarráði á síðasta ári.
Eru þetta „tveggja hæða hús“? (sjá skýringu neðst í grein)
Ég veit að þetta kann að virðast þannig þegar horft er á framkvæmdirnar, en húsin eru ekki tveggja hæða í hefðbundnum skilningi. Það sem skiptir mestu máli þegar ásýnd byggðar er metin er umfang hennar og ytri stærðir – og þær breyttust ekki við skipulagsbreytingu árið 2024.
Grunnflötur húsanna er áfram 40 m², hámarksmænishæð er áfram 6 metrar og heimild fyrir einhalla þaki var til staðar bæði fyrir og eftir breytinguna. Í breyttu deiliskipulagi var annars vegar felld niður krafa um sérstaka hámarkshæð útveggja og hins vegar sett hámarksstærð á milligólf inni í húsunum. Þær breytingar höfðu fyrst og fremst tæknilegan tilgang og breyta ekki ásýnd byggðarinnar út á við.
Hvort í húsum séu milligólf eða ekki hefur lítil sem engin áhrif á það hvernig byggðin birtist í landslaginu. Það sem sjáanlegt er – hæð, form og stærð húsa – hélst því óbreytt.
Um ásýnd og framkvæmdatímann
Ég skil vel viðbrögð fólks þegar horft er á
myndir af framkvæmdunum eins og þær líta út í dag. Mannvirki koma oft mjög
afgerandi út á meðan á byggingu stendur. Opið jarðrask, vinnusvæði, vinnuvélar
og hús sem ekki eru komin í sinn endanlega búning ýkja áhrifin í landslagi,
sérstaklega á opnu svæði eins og við Skaftafell.
Skipulagsskilmálar gera hins vegar skýrar kröfur um lokafrágang: notkun náttúru- og jarðlita, matte yfirborðsáferð, samræmt form og heildstæða umhverfis- og landmótun. Reynslan sýnir að slíkur frágangur skiptir sköpum fyrir það hvernig byggð fellur að umhverfi sínu. Það er bæði eðlilegt og sanngjarnt að bíða með endanlegt mat á ásýnd þar til framkvæmdum er lokið og umhverfið hefur verið fullfrágengið.
Var nægileg kynning?
Breytingin á deiliskipulagi fór í fullt
kynningar- og umsagnarferli, en ekki sem óveruleg breyting. Skipulagslýsing
og tillaga að deiliskipulagi voru auglýstar, heildarumsagnartími var tíu vikur
og öll gögn gerð aðgengileg á Skipulagsgátt. Umsagnir bárust, þar á meðal frá
Vatnajökulsþjóðgarði, og þær voru teknar fyrir í ferlinu. Ferlið í heild má
nálgast á Skipulagsgátt:
Á sama tíma er ljóst af umræðunni að framkvæmdirnar hafa komið mörgum íbúum á óvart. Sú upplifun er raunveruleg, þótt kynningarferlið hafi verið unnið í samræmi við lög og reglur. Af slíku þarf að læra, og það kallar á að við sem sveitarfélag vöndum okkur enn frekar í framsetningu og miðlun þegar um stór, sýnileg og viðkvæm verkefni er að ræða.
Að lokum
Uppbygging í Hornafirði – líkt og annars
staðar – felur alltaf í sér jafnvægi. Jafnvægi milli verndar og nýtingar, milli
umhverfis, atvinnu og samfélags. Það jafnvægi er ekki alltaf einfalt og ekki
alltaf samhljómur um niðurstöðuna.
Mitt persónulega mat á því hvernig framkvæmdir líta út á miðju byggingarstigi vegur ekki þungt í slíkum ákvörðunum. Það sem skiptir mestu máli er að ferlin séu vönduð, lögmæt og gegnsæ – og að heildarmyndin, þegar lokafrágangi er náð, endurspegli þær kröfur sem settar hafa verið í skipulagi.
Ég vona að þessi grein hjálpi til við að setja málið í samhengi og stuðli að upplýstri og málefnalegri umræðu um eitt viðkvæmasta og verðmætasta svæði sveitarfélagsins – og landsins alls.
Sigurjón Andrésson bæjarstjóri
Viðbót við greinina sett inn síðar.
Í greininni hér að ofan kemur fram að húsin teljist ekki tveggja hæða í hefðbundnum skilningi. Þessi orð mín eru afar óheppileg í ljósi þess að það blasir við að húsin séu tvær hæðir. Þarna var ég þó að vísa til þess að samkvæmt gildandi skipulagsskilmálum eru húsin skilgreind sem einnar hæðar hús með 24 fermetra svefnlofti, líkt og kveðið var á um í fyrra skipulagi.
Ég harma það að þetta hafi verið gert að aðalatriði í málinu en hér að neðan er tengill á deiliskipulagið á svæðinu sem ég hvet fólk til að kynna sér: Skaftafell III og IV – Deiliskipulag